Dodano: 6 maja 2025
Złote Pióro 38: Dieta
Dziś 6 maja – Międzynarodowy Dzień bez Diety. Przyjrzyjmy się zmianie w postrzeganiu tego ostatniego wyrazu. Dieta kiedyś bardziej kojarzyła się z chorobą i zaleceniami lekarskimi odnośnie do sposobu odżywiania się. Dziś nadal tak jest, ale znaczenie tego słowa rozszerzyło się. Jak to wygląda od strony językowej?
Dawniej, gdy ktoś był na diecie, to zazwyczaj działo się to raczej z konieczności. Nie trawił laktozy – musiał odstawić mleko, problemy z żołądkiem – konieczność spożywania lekkostrawnych potraw, np. gotowanych, a nie smażonych. Dietę zalecał lekarz lub dietetyk. Bycie na diecie to wręcz pretekst do współczucia.
Na dowód przytoczę fragment wiersza Stanisława Jachowicza „Chory kotek”:
(...)
Źle bardzo… gorączka! źle bardzo koteczku!
Oj długo ty, długo poleżysz w łóżeczku,
I nic jeść nie będziesz, kleiczek i basta:
Broń Boże kiełbaski, słoninki lub ciasta!
«A myszki nie można? zapyta koteczek,
Lub z ptaszka małego choć parę udeczek?»
«Broń Boże! pijawki i dyeta ścisła!
Od tego pomyślność w leczeniu zawisła.»
(...)
Dziś zaskakująca jest pisownia dyeta.
Obecnie coraz częściej ludzie dobrowolnie stosują dietę. Może to wynikać z chęci wprowadzenia profilaktyki i samodyscypliny, ale dieta to także styl życia polegający na świadomym wyborze takich, a nie innych produktów, według własnych przekonań. Wegetarianin nie chce jeść mięsa, weganin ponadto nie spożyje innych produktów pochodzenia zwierzęcego takich jak ser, a abstynent nie pije alkoholu, co najwyżej toleruje niewielkie ilości w cieście. Dieta fleksitariańska (słowo to pojawiło się na VIII Dyktandzie Wrocławskim) – można też powiedzieć fleksitarianizm – to wegetarianizm urozmaicony niewielkimi ilościami mięsa. Peskatarianizm z kolei dopuszcza do jarskiej diety ryby.
Skoro to dobrowolna decyzja, zatem osobie na takiej diecie nie trzeba współczuć, gdyż nikt jej nie zmusza do ograniczeń. Może być wręcz dumna, że udało jej się to wprowadzić.
Przyjrzyjmy się słownikowym definicjom diety.
«system odżywiania się polegający na dostosowaniu ilości i rodzaju pokarmu do potrzeb organizmu; też: w ogóle sposób odżywiania się»
• dietkadieta II1. «suma przeznaczona na koszty utrzymania pracownika w podróży służbowej»2. «wynagrodzenie dzienne z tytułu pełnienia szczególnych obowiązków lub funkcji, np. posła»
Wbrew pozorom pierwsze z drugim znaczeniem można powiązać, gdyż kiedyś wymyśliłem aforyzm:
Lekarz zalecił mu dietę. Przeszedł na dietę poselską.
Co do zdrowotnych walorów takiej diety nie będę się wypowiadał, zresztą to klub językowy. Zapytajcie dietetyków.
Drugi ze słowników stosuje następujący podział:
1. odchudzająca
sposób odżywiania się odbiegający pod względem ilości i rodzaju spożywanych pokarmów od powszechnie przyjętego2. przeciętnego Polaka
zestaw pokarmów jadanych przez kogoś3. w podróży służbowej
pieniądze wypłacane pracownikowi na pokrycie kosztów wyżywienia lub także innych kosztów poniesionych w czasie podróży służbowej4. poselska
wynagrodzenie przysługujące za pełnienie niektórych funkcji
Porównując klasyczne i nowoczesne podejście do diety można zauważyć, że z pierwotnego znaczenia pozostało wykluczenie pewnych produktów z jadłospisu, natomiast nie musi to już odbywać się z konieczności. Nie widzę w tym żadnego błędu językowego, gdyż dieta pozostała dietą. Słowo wyewoluowało do nowych realiów, aby zaspokoić potrzeby językowe użytkowników polszczyzny. Nie zerwało jednak z przeszłością, jak np. spolegliwość. Pozostały ograniczenia w menu, ale już bez przymusu. To przykład tego, że język jest żywy. Dieta to po prostu sposób odżywiania się, nie tylko podczas choroby.
Komentarz do fotografii w galerii na dole: dlaczego Winiary nie deklinują nazwy?
Marcin Galant
https://mbp.kalisz.pl/p,190,klub-milosnikow-polszczyzny-zlote-pioro#skip
